F bloğu Elementleri

• F bloğu elementlerine iç geçiş elementleri denir. 
• 6. periyotta bulunan lantan elementini (57La) elementini takip eden seriye Lantanitler denir. 
• 7. periyotta bulunan aktinyum (89Ac) elementini takip eden seriye Aktinitler denir. 
• f bloğu elementleri kimyasal özellikleri bakımından birbirine çok benzerdir. bunun nedenlerinden bir tanesi atom yarıçaplarının çok yakın olmasıdır. 

D Bloğu Elementleri

• d bloğu elementlerinin tamamı metaldir. 
• d bloğu elementlerine geçiş metalleri denir. 
• Bileşiklerinde değişik yükseltgenme basamakları alabilirler. 
• Örneğin Cu +1 ve Cu +2, Fe +2 ve Fe +3 yükseltgenme basamağına sahip olabilirler. 
• Geçiş elementlerinin d orbitallerinin kısmen dolu olması orbitaller arası elektron geçişlerini kolaylaştırarak bu metallere para manyetik özellik kazandırır. 
• Orbitaller arası elektron geçişleri ayrıca geçiş elementi bileşiklerinin katı halde ve sulu çözeltilerinde renkli olmasını sağlar. 
• Geçiş elementleri sertlikleri, yoğunlukları, ısı ve elektrik iletkenlikleri, erime ve kaynama noktalarının yüksek olması ile tanınır. 

SUYUN OTOİYONİZASYONU

Su azda olsa hidronyum ve hidroksil iyonlarına ayrışır. Bu nedenle az da olsa elektrik akımını iletir.
Suyun iyonlaşması basitçe H2O ⇄ H++ OH- şeklinde gösterilebilir. 

Suyun iyonlaşma denklemi 

H2O + H2O ⇄H3O+    +   OH- 

suyun iyonlaşmasına ilişkin denge bağıntısı 

Denge de suyun derişimi değişmez. 

Kd. H2O = Ksu= [H+] . [OH-]

25 °C ta Ksudeğeri ; 1,0 x 10-14 tür.

Ksu   = [H+] [OH-] bağıntısında [H+] derişimi X kabul edilirse, [OH-] derişimide X olur.

    Ksu = [H+] [OH-] = 1,0 x 10-14

        X2 = 1,0 x 10-14    X = 1,0 x 10-7

25 °C ta saf suda  [H+] = [OH-] = 1,0 x 10-7 mol/L

Saf suda olduğu gibi H+  ve  OH-  iyonlarının derişimleri aynı ise çözelti nötraldir ve derişimlerinin çarpımı, Ksu=1,0 x 10-14 eşit olmalıdır. 

Nötral çözelti;   [H+] = [OH-] = 1 x 10-7 M

              Asidik çözelti;  [H+] > [OH-]

              Bazik çözelti;    [H+] < [OH-]  

İşlem kolaylığı sağlaması açısından Soren SorensenH+derişiminineksi logaritmasını kullanmaya başlamıştır.

pHolarak adlandırılan ölçü H+iyonlarının derişiminineksi logaritmasıdır.

pH = - log [H+]   pOH = - log [OH-]

pH + pOH = 14

Saf suda,  [H+] = [OH-] = 1 x 10-7 M  olduğundan;

   pH= - log1,0 x 10-7             pH= 7  olur.

Nötral çözeltiler:   [H+] = 1 x 10-7  M        pH = 7

Asidik çözeltiler: [H+] > 1 x 10-7M         pH < 7

Bazik çözeltiler:    [H+] < 1 x 10-7  M        pH > 7 

KİMYANIN TEMEL KANUNLARI Çalışma soruları

1.    Aşağıdaki tepkimede reaksiyona giren ve oluşan maddelerin kütleleri verilmiştir.

                                   C₃H₈ + 5O₂ → 3CO₂ + 4H₂O

                                2,2 g     8 g      6,6 g       m g

Buna göre, oluşan H₂O nun kütlesi (m) kaç gramdır?

2.    Kapalı cam fanus içine konulan yanmakta olan mumun kısa süre sonra söndüğü gözleniyor. Bu olayla    ilgili;

I.       Kaptaki hava tamamen bitmiştir.

II.     Mumun sönmesinden önce ve sonra cam fanusun tartılan kütleleri eşittir.

III.  Mumun sönmesinden önce cam fanustaki oksijen gazı miktarı, mumun sönmesinden sonraki oksijen gazı miktarına eşittir.

yargılarından hangileri doğrudur?

A)    Yalnız I         B) Yalnız II         C) Yalnız III        D) I ve II        E) II ve III

3.      İçinde bakır tozu ve hava bulunan kapalı bir cam kap ısıtıldığında bakır tozunun siyah bir tabakayla kaplandığı gözleniyor. Buna göre;

I.                 Kaptaki katı kütlesi artmıştır.

II.               Kimyasal değişim gerçekleşmiştir.

III.            Kaptaki gaz kütlesi değişmemiştir.

Yargılarından hangileri yanlıştır?

A)    Yalnız I     B) Yalnız II    C) Yalnız III    D) I ve II     E) II ve III

4.      Karbon dioksit (CO₂) bileşiğinde C / O kütle oranı 3 / 8 dir. Buna göre 40 g oksijenle yeterince karbon kullanıldığında en fazla kaç gram karbon dioksit oluşur?

5.      Su (H₂O) bileşiğinde 16 g O ile 2 g H birleşir. Buna göre, 72 g su bileşiğinde kaç gram O atomu bulunur?

6.      XY₂ bileşiğindeki m_X/m_Ykütlece birleşme oranı 3 / 16’dır. X elementinin atom kütlesi 12 ise Y elementinin atom kütlesi kaçtır?

7.      Eşit kütlelerde X ve Y tepkimeye sokulduğunda 20 gram bileşik oluşurken 4 gram X artıyor. Bileşikte mX/mY kütlece birleşme oranı kaçtır?

8.      Al₂S₃bileşiğinde m_Al/m_S oranı 9/16’dır. 32 g Al ile 32 g S tepkimeye sokulduğunda en fazla kaç gram bileşik oluşur?

9.      Eşit kütlede azot ve oksijen alınarak en fazla 57 gram N₂O₃ bileşiği oluşturuluyor. Buna göre başlangıçta alınan azot kaç gramdır? (N:14, O:16)

10.  XY₃ bileşiğinin kütlece %40’ı X’tir. 12 gram X kullanılarak en fazla kaç gram bileşik elde edilebilir?

11.  Eşit kütlede Ca ve S tepkimeye girerek CaS bileşiğini oluşturuyor. CaS bileşiğinde Ca / S kütle oranı 5 / 4 ise hangi elementin yüzde kaçı artmıştır?

12.  I. N₂O – NO₂       II. SO₂ – CO       III. CO – CO₂     IV. H₂SO₄ – H₂SO₃      V. PO₄^-3 – PO₃^-3

Yukarıdaki madde çiftlerinden hangileri arasında katlı oran aranmaz?

A)    II ve IV      B) IV ve V     C) II, IV ve V      D) I, II, IV ve V     E) II, III, IV ve V

13.  Azot ve oksijen arasında iki farklı bileşik oluşmaktadır. 7 g N ve 8 g O’in bileşiğin formülü NO’dur. 14 g N ile 24 g O’in birleştiği ikinci bileşiğin formülü nedir?

14.  XY₂ bileşiğinde m(X) / m(Y) oranı 7 / 8 dir. Buna göre X₂Y₃ bileşiğinde m(X) / m(Y) kütlece birleşme oranı nedir?

15.  X₂Y₅bileşiğindeki X’in kütlesinin Y’nin kütlesine oranı 7 / 20’dir. X₂Y bileşiğindeki Y’nin kütlesinin bileşiğin kütlesine oranı nedir?

16.                 2 X₂ (g)  +  3 Y₂ (g)   → 2 XY₃ (g)

Yukarıdaki tepkimeye göre, 50 litre XY₃  gazının oluşması için aynı koşullarda kaç litre Y₂ gazı gerekir?

SİMYADAN KİMYAYA çalışma soruları

1.      Aşağıdaki maddelerden hangisi eski çağ insanları tarafından yoğun olarak kullanılan bir madde değildir?

A)    Bakır        B) Altın        C) Cıva        D) Kömür       E) Gümüş

2.      I. Göztaşı      II. Cıva      III. Kıbrıs taşı       IV. Malahit       V. Tuz

Yukarıdaki maddelerden hangileri ortaçağda öncelikli bir ihtiyacı karşılamak için kullanılmamıştır?

A)    I           B) II            C) III         D) IV         E) V

3.      Daha dayanıklı saldırı ve savunma aletlerinin yapılabilmesi;

I.   Ateşin bulunması

II.Bakır, kalay gibi maddelerin saf olarak kullanılması

III.  Maddelerin karıştırılarak kullanılması

faktörlerinden hangileri ile ilişkilidir?

A)    Yalnız I         B) Yalnız II         C) Yalnız III          D) I ve II        E) I ve III

4.      I. Sınama – yanılma

II. Teorik bilgiyi kullanma

III.Bir maddeyi bulmaya çalışırken başka bir maddeyi bulma

Yukarıdakilerden hangisi eski çağ insanlarının buluşlarında etkili değildir?

A)    Yalnız I         B) Yalnız II        C) Yalnız III         D) I ve II        E) II ve III

5.      I. Ölümsüzlük iksirini arama

II. Bakırı altına dönüştürme çabaları

III.Batıl inançlarla mücadele

Yukarıdaki çalışmalardan hangileri simyacının uğraş alanına girmez?

A)    Yalnız I       B) Yalnız II       C) Yalnız III        D) II ve III       E) I, II ve III

6.      Kimya endüstrisinin uğraş alanlarından hangisine simyacılar katkı yapmamıştır?

A)    Plastik       B) Kozmetik        C) Tekstil      D) Metalurji       E) Seramik

7.      Aşağıdakilerden hangisi kimya bilimi için yanlış, simya için doğrudur?

A)    Bilgi birikimine dayanan çalışmalar içerir.

B)     Deney ve laboratuvar çalışmalarına dayanır.

C)     Sınama yanılma yolu ile yapılan keşifler içerir.

D)    Bilimsel yöntemlerle yapılan çalışmalar içerir.

E)     Teorik temelleri olan verileri kullanır.

8.      Aşağıdaki cümlelerin doğru olanlarını (D) yanlış olanlarını (Y) olarak belirtiniz. Yanışların doğrusunu yazınız.

a.      Modern kimyaya göre atomlar maddenin parçalanamayan en küçük parçasıdır.

b.      Simyacılar, deneme-yanılma yoluyla bir takım maddeleri keşfettiler.

c.       Farklı cins atomların oluşturdukları yapılara bileşik denir.

d.      Maddenin yapısı ile özellikleri arasında ilişki kurup bu ilişkiler çerçevesinde araştırma yapan bilim dalına “simya” denir.

e.       Yemek tuzu, şap, kükürt gibi doğada hazır bulunan kimyasallar deneyimle keşfedilmiştir.

f.        Aristo’nun toprak, su, hava, ateş dörtlüsünden oluşan madde algısı, tamamıyla düşünceye dayalıdır. Bilimselliği yoktur.

9.      Aşağıdaki bilim insanları ve düşüncelerini eşleştiriniz.

1.      Aristo	a.       Maddenin bölünemeyen en küçük taneciklerine atomos denir.
2.      Thales	b.      Hava temel elementtir.
3.      Anaximenes	c.       Toprak, su, hava ve ateş dört temel elementtir.
4.      Democritus	d.      Temel element sudur.
5.      Robert Boyle	e.       Kapalı kaplardaki kimyasal olaylarda kütlenin değişmediğini saptadı.
6.      Lavoisier	f.       İlk kimyasal element kavramından bahsetti.

Redoks Denklemlerinin Denkleştirilmesi

Yarı reaksiyon yöntemi; 
Tepkime de her bir elementin yükseltgenme basamağı belirlenir.

Tepkime yükseltgenme ve indirgenme iki yarı reaksiyon şeklinde yazılır. 

Yarı reaksiyonlar, elektron sayıları eşit olacak şekilde uygun katsayılar ile çarpılır ve taraf tarafa toplanır. 

Toplam tepkime yazılarak reaksiyona katılmayan atomların denkliği kontrol edilir. 

ÇÖZELTİLER

Katı, sıvı ya da gazların birbiri içerisinde homojen olarak dağılmasıyla oluşan maddelere çözelti denir.

Çözeltilerde miktarca en fazla ve çözünme olayında aktif olarak görev alan madde çözücü, miktarı az olan 

bileşene ise çözünenadı verilir.

Moleküler arası etkileşim ve çözünme

Apolar moleküller arasındaki çekim kuvveti yalnızca London kuvvetleridir.

Polar sıvılarda ve katılardaki çekim kuvveti dipol-dipol kuvvetidir. Bu dipol-dipol etkileşimi; iyon-dipol ve dipol-dipol olmak üzere iki şekilde görülür. Dipol-dipol etkileşimi daha zayıf bir etkileşimdir. Polar moleküllerdeki dipol-dipol etkileşimi London kuvvetlerinden daha kuvvetlidir.

Apolar ve polar maddeler genellikle birbirleri ile karışmazlar.

Apolar moleküller; I₂, CCl₄, Benzen

Polar moleküller; H₂O, NaCl

Çözünme entalpisi

Bazı çözünmeler sırasında ortama ısı verilir ya da ortamdan

ısı alınır.

Çözünme olayları üç aşamada gerçekleşir.

1. aşamada çözücü molekülleri ayrılır (ΔH₁)

2. aşamada çözünen moleküllerin ayrılması gerekir (ΔH₂)

3. aşamada çözücü ile çözünen molekülleri karışır (ΔH₃)

Bu aşamalardaki ısı değişimleri toplandığında çözeltinin ısısını hesaplayabiliriz.

ΔHçözelti = ΔH₁+ ΔH₂ + ΔH₃                 ΔHçözelti > 0 ⇒ çözünme endotermik (ısı alan)

                                                                  ΔHçözelti < 0 ⇒çözünme ekzotermik (ısı veren)